Bạn đang ở : Trang chủ Sức khỏe cộng đồng Tác hại của Chì lên sức khỏe

Tác hại của Chì lên sức khỏe

Email In PDF.
  • Chì là một độc chất tích lũy gây ảnh hưởng đến nhiều cơ quan trên cơ thể và đặc biệt gây hại cho trẻ nhỏ.
  • Nhiễm độc chì ở trẻ nhỏ ước tính có tới 600.000 trường hợp gây dị tật trí não ở trẻ mỗi năm.
  • Nhiễm độc chì ước tính có tới 143.000 trường hợp tử vong mỗi năm đang là gánh nặng, nhất là ở khu vực đang phát triển.
  • Nhiễm độc chì ước tính chiếm 4% gánh nặng toàn cầu gây bệnh nhồi máu cơ tim và 5% gánh nặng đột quỵ.
  • Khoảng một nửa gánh nặng bệnh tật từ chì xảy ra ở vùng Đông Nam Á, với khoảng 1/5 ở khu vực Tây Thái Bình Dương và Địa Trung Hải.
  • Chì trong cơ thể được phân bố ở não, gan, thận và xương. Nó được tích trữ trong răng và xương theo thời gian. Sự phơi nhiễm chì ở người được đánh giá qua lượng chì trong máu.
  • Chưa có mức độ phơi nhiễm chì nào được xem là an toàn.
  • Nhiễm độc chì hoàn toàn có thể phòng ngừa.

Chì là một kim loại gây độc tự nhiên được tìm thấy trong vỏ trái đất. Việc sử dụng chì phổ biến gây nên tình trạng ô nhiễm môi trường rộng rãi, nhiễm độc chì ở người và các vấn đề sức khỏe cộng đồng quan trọng đang xảy ra ở nhiều nơi trên thế giới.

Các nguồn gây ô nhiễm môi trường gồm có khai thác mỏ, luyện kim, các hoạt động sản xuất và tái chế, và ở một số nước, tình trạng sử dụng liên tục sơn pha chì và xăng pha chì. Hơn ¾ lượng chì tiêu thụ trên toàn cầu được dùng cho sản xuất ắc-quy chì – axit sử dụng cho xe có động cơ. Ngoài ra, chì còn được sử dụng cho nhiều sản phẩm khác, như bột màu, sơn, hàn, kính màu, bình pha lê, đạn dược, men gốm, đồ trang sức, đồ chơi và trong một số mỹ phẩm và các loại thuốc truyền thống. Nước uống được dẫn từ các đường ống chứa chì hay nước sơn ống chứa chì thì cũng có thể nhiễm chì. Phần lớn chì từ các sản phẩm thương mại toàn cầu hiện nay được thu hổi tái chế.

Trẻ em là đối tượng đặc biệt dễ chịu ảnh hưởng độc hại từ chì và có thể bị tác động nghiêm trọng và lâu dài, đặc biệt tác động đến sự phát triển trí não và hệ thần kinh. Chì cũng có thể gây tác hại lâu dài ở người lớn, như tăng nguy cơ huyết áp cao và suy thận. Nhiễm độc chì ở phụ nữ mang thai với mức cao có thể gây sẩy thai, thai chết lưu, sinh non và nhẹ cân, cũng như các dị tật nhỏ.

Con đường phơi nhiễm

Con người có thể bị phơi nhiễm chì từ các hoạt động nghề nghiệp và từ môi trường. Sau đây là một số nguyên nhân chính:

  • hít phải các phân tử chì được tạo ra bằng cách đốt cháy các vật liệu chứa chì, như nung, tái chế không đúng quy trình, bong tróc sơn có pha chì, sử dụng xăng pha chì;
  • uống nước bị nhiễm chì (từ các đường ống dẫn chứa chì), thức ăn nhiễm chì (do dụng cụ chứa đựng có chì).

Việc sử dụng các loại mỹ phẩm và thuốc chữa bệnh truyền thống cũng có thể là nguyên nhân gây nhiễm chì.

Trẻ em đặc biệt bị tổn thương vì chúng hấp thụ chì gấp 4 – 5 lần so với người lớn từ một nguồn phơi nhiễm. Hơn nữa, do tính tò mò và ở độ tuổi này hay có thói quen dùng tay bốc hốt đồ vật bị nhiễm chì cho vào miệng, như đất cát, rác bụi, mảnh sơn bị bong tróc có nhiễm chì. Con đường phơi nhiễm ở trẻ em đa dạng hơn (ăn các đồ vật phi thực phẩm), như nhặt ăn các mảnh sơn vụn bong ra từ vách tường, dằm cửa và nội thất. Phơi nhiễm từ đất cát chứa chì từ quá trình tái chế ắc-quy, khai thác mỏ gây nên vấn nạn ngộ độc chì nghiêm trọng và tử vong liên tục ở trẻ em ở vùng Senegal và Nigeria.

Khi chì nhiễm vào cơ thể, nó được đưa đến các cơ quan như não, thận, gan và xương. Cơ thể tích trữ chì trong răng và xương theo thời gian. Chì tích trữ trong xương có thể đi vào máu trong quá trình mang thai, do đó làm phơi nhiễm chì cho bào thai. Trẻ em bị suy dinh dưỡng càng dễ bị nhiễm chì vì cơ thể của chúng hấp thu nhiều chì hơn nếu cơ thể bị thiếu chất, như thiếu canxi. Trẻ em có nguy cơ cao nhất  là những trẻ càng nhỏ tuổi (kể cả bào thai) và những đứa trẻ con nhà nghèo.

Những ảnh hưởng về mặt sức khỏe của ngộ độc chì lên trẻ em

Chì gây nên những tác hại nghiêm trọng lên sức khỏe của trẻ em. Ở nồng độ phơi nhiễm cao, chì tác động lên não bộ và hệ thần kinh trung ương gây hôn mê, co giật và thậm chí tử vong. Trẻ em còn sống sau vụ ngộ độc chì cũng sẽ chậm phát triển và bị rối loạn hành vi. Ở mức phơi nhiễm thấp hơn mà trước đây được xem là an toàn và không gây triệu chứng rõ ràng, thì bây giờ được biết là gây ra một phạm vi rộng các chấn thương trên nhiều hệ thống cơ thể. Đặc biệt chính sự ảnh hưởng của chì lên sự phát triển não bộ của trẻ em gây nên tình trạng giảm trí thông minh (IQ), thay đổi hành vi như giảm sự chú ý, tăng hành vi chống đối và giảm trình độ học vấn. Phơi nhiễm chì cũng gây nên các bệnh thiếu máu, cao huyết áp, suy thận, gây độc cho các cơ quan sinh sản. Những ảnh hưởng của chì lên hệ thần kinh và hành vi được cho là không thể thay đổi.

Chưa có ngưỡng nồng độ chì trong máu được cho là an toàn. Nhưng chúng ta biết rằng, khi phơi nhiễm chì nhiều thì phạm vi và mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng và các tác hại  cũng tăng. Ngay cả nồng độ chì trong máu thấp 5 mcg/dl, từng được xem là một "mức an toàn", có thể dẫn đến tình trạng giảm trí thông minh ở trẻ em, những trở ngại về hành vi và các vấn đề học tập.

Rất đáng hoan nghênh với sự thành công trong việc hạn chế sử dụng chì trong xăng dầu ở hầu hết các nước, giúp giảm đáng kể nồng độ chì trong máu của con người. Hiện nay chỉ còn 6 nước vẫn sử dụng nhiên liệu pha chì.

Khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO)

WHO đã xác định chì là một trong 10 chất hóa học ảnh hưởng nhiều nhất đến sức khỏe cộng đồng, cần có hành động kịp thời của các nước thành viên để bảo vệ sức khỏe của người lao động, trẻ em và phụ nữ trong độ tuổi sinh sản.

WHO đã cung cấp các thông tin về chì trên website của họ, bao gồm cả thông tin về những người đưa ra các chính sách, hướng dẫn kỹ thuật và các phương tiện tuyên truyền.

Hiện tại WHO cũng đang phát triển các nguyên tắc về phòng chống và quản lý ngộ độc chì, mà chúng sẽ cung cấp cho các nhà hoạch định chính sách, các cơ quan y tế công cộng và các chuyên gia y tế các hướng dẫn dựa trên bằng chứng về các biện pháp mà họ có thể làm để bảo vệ sức khỏe của trẻ em và người lớn bị phơi nhiễm chì.

Cũng vì sơn pha chì là một nguồn liên tục gây phơi nhiễm chì ở nhiều quốc gia nên WHO đã tham gia cùng với Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc hình thành liên minh toàn cầu nhằm loại bỏ sơn pha chì. Đây là một khởi đầu hợp tác nhằm tập trung và khích lệ cho những nỗ lực để đạt được các mục tiêu quốc tế trong việc ngăn chặn phơi nhiễm chì ở trẻ em từ sơn pha chì và để giảm thiểu tiếp xúc trong công việc. Mục tiêu to lớn của nó là thúc đẩy giã từ một thời kỳ sản xuất và buôn bán các loại sơn pha chì và cuối cùng loại bỏ những rủi ro mà các loại sơn như vậy tạo ra.

Liên minh toàn cầu để loại bỏ sơn pha chì là một tổ chức quan trọng góp phần vào việc thực hiện đoạn 57 thuộc Kế hoạch thi hành của Hội nghị Thượng đỉnh thế giới về Phát triển bền vững và nghị quyết II/4B của Tổ chức Phương pháp chiến lược quốc tế quản lý hóa chất (SAICM), mà cả hai đều có mối quan tâm đến sơn pha chì.

Kết quả hình ảnh cho nhiễm độc chì

 

Social Determinants Network